Filozofia gry Louisa van Gaala

Na zaznajomionym blogu traktujacym o holenderskiej pilce noznej jakis czas temu mozna bylo znalezc bardzo dobry artykul o bylym trenerze Ajaxu Amsterdam (jak i paru innych klubach - przyp. red.), który z dniem 1 czerwca 2009 roku zostal trenerem druzyny z Bawarii - Bayernu Monachium. Chodzi oczywiscie o Louisa Van Gaala. Artykul w glownej mierze pokazuje prace Holendra w zespole z Amsterdamu, aczkolwiek ciekawym moze byl porownanie jego pracy do dzialan w druzynie z Monachium. Zapraszam do ponizszej lektury.

Filozofia gry Louisa van Gaala

‘Futbol to gra zespolowa i kazdy na boisku ma swoje zadania… Jesli ktos podczas gry nie wywiazuje sie ze swoich zadan partner z zespolu musi mu w tym pomoc… Tylko odpowiednia dyscypline mozna osiagnac zamierzony sukces… Jesli stoisz przed grupa pilkarzy musisz wykreowac pozytywna atmosfere, po czym wpoic zelazne zasady dyscypliny… Wszystko uzaleznione jest od szczegolow… Badz w szatni na pol godziny przed treningiem, nigdy nie siadaj do posilku samotnie, nie czytaj gazet w dniu meczu…‘

To tylko niektore z wielu zlotych rad Louisa van Gaala. W 1995 roku Holender zaskoczyl cala pi?karska Europe wygrywajac w pieknym stylu rozgrywki Ligi Mistrzow. Dawny Ajax gral polaczeniem kombinacji z technika. Styl Joden idealnie oddawal klimat skutecznej, finezyjnej gry zespolowej. W druzynie liczyla sie kreatywnosc i zelazny podzial obowiazkow na boisku. Ajax nie kalkulowal ryzyka. To ryzyko bylo nieodlaczna czescia rzemiosla jaki prezentowala ekipa Van Gaala. Oprocz typowo boiskowych zagrywek w druzynie bardzo wazna role odgrywala takze komunikacja i dyscyplina. Tak w najprostszych slowach wygladala filozofia gry Holendra. Dzis z perspektywy czasu warto blizej przyjrzec sie owczesnym tajnikom sukcesu.

Komunikacja

W zespole prowadzonym przez Holendra bardzo duza role odgrywala komunikacja. Van Gaal dbal aby zawodnicy nie zostawali ze swoimi problemami sami. Priorytetem bylo stworzenie odpowiedniej atmosfery, w ktorej kazdy poczuje sie komfortowo. Najwazniejszymi dniami tygodnia byly poniedzialek i czwartek. Tuz po weekendzie caly zespol zbierac sie przed treningiem, aby przedyskutowac miniony tydzien. Tematy byly rozne, od ostatniego ligowego spotkania az po prywatne problemy zawodnikow. Najwazniejsze bylo, aby w zespole panowala rodzinna atmosfera. Natomiast czwartek byl dniem nastawionym na indywidualne konwersacje. Van Gaal wraz swoim asystentem Gerardem van der Lemem rozmawiali glownie o kolejnych rywalach. Kazdy mogl przedstawic swoja koncepcje taktyki i wytknac bledy z poprzednich spotkan. Trener oczekiwal od swoich graczy przede wszystkim szczerosci, bowiem kazda opinia miala wplyw na ksztaltowanie druzyny. 

Budowanie zespolu

Van Gaal wyznawal zasada - dobre zrozumienie to nie wszystko. W Ajaksie kazdy musial zaakceptowac jego zelazna dyscyplina. Holender uwazal, ze w pilce wszystko zalezy od tego aspektu. Kazdy zawodnik powinien wiedziec co potrafi partner, a z czym zwyczajnie sobie nie radzi. Taka wiedza pozwala na szybka reakcje na boisku i zapobiegniecie zagrozenia. Jesli chcesz byc dobrym pilkarzem musisz takze poznac styl swoich kolegow. Van Gaal pamieta jak dzis moment, w ktorym druzyna idealnie spelnila jego zalozenia. To byl jego pierwszy sezon w Ajaksie podczas meczu Pucharu Europy z AA Gent. Napastnik Joden John van Loen zostal zapytany przez trenera jaki, jego zdaniem jest najlepszy system do gry przeciw solidnym Belgom. John odparl – 4:3:3 trenerze! Van Gaal wiedzial, ze Van Loen tak nie mysli, ale trener mimo tego poczul wielka wewnetrzna satysfakcje. Wazne bylo, ze nawet w trudnych momentach zawodnicy wyznaja jego filozofie gry. Fundamentem w pracy Holendra bylo zaakceptowanie jego strategii. Ajax zawsze gral ofensywna i atrakcyjna pilke w systemie 4-3-3. Kazdy musial to zaakceptowac i wspierac w ciezkich chwilach.

Van Gaal nie ukrywal, ze wielkie znaczenie w budowaniu zespolu miala edukacja w szkolce klubu. Wychowankom pukajacym do pierwszego skladu bylo o wiele latwiej przystosowac sie do stylu gry Ajaksu. Mlodzi gracze od dziecka mieli wpajane tajniki futbolu totalnego. Pilkarze nie uczestniczacym w tym procesie bylo o wiele ciezej. zeby z powodzeniem grac w Ajaksie musieli poznac nie tylko specyfike tego klubu, ale takze jego kulture i obyczaje. Kazdy zawodnik musial miec Ajax w sercu i to byla glowna sila ekipy Van Gaala.

Innowacyjne pomysly

Van Gaal oprocz swojej unikatowej filozofii gry zapisal sie w pamieci jako trener wykorzystujacy wiele innowacji. Do dzis Holender jest kojarzony jako czlowiek ze swoim podrecznym notesem. Louis zapisywal tam wszelakie szczegoly np. w ktorej czesci boiska gra Jariego Litmamena jest bardziej wydajna dla zespolu, czy Danny Blind nie jest za bardzo wysuniety w strefie obrony, czy indywidualne bledy kazdego zawodnika. Louis najczesciej swoich notatek uzywal w pomeczowej rozmowie. Niejednokrotnie jednak zdarzylo mu sie z nich korzystac w najmniej oczekiwanych sytuacjach. Dla niektorych jego zapiski mogly wydawac sie absurdalne, ale jak powtarzal Van Gaal – w szczegolach tkwi najwieksza sila.

- Wierze, ze rozmowy po meczu sa takze bardzo wazne. Mozesz wtedy oswiadczyc co ci sie podobalo, a co nie. Mozesz porozmawiac indywidualnie z kazdym zawodnikiem, co wplywa na motywacje calego zespolu. Pamietam jak podczas arcywaznego meczu z Bayernem Monachium Frand de Boer zmotywowal Patricka Kluiverta. Opowiedzial mu o milionach ludzi, ktorzy na niego patrza. Mlody Kluivert zareagowal emocjonalnie i poczul sie silniej. Takie zabiegi to element gry. Pilka jest oparta na emocjach. Grajac w takim klubie jak Ajax musisz wiedziec, ze kazdy twoj krok sledza media. Na to nie ma rady. Z tym trzeba po prostu nauczyc sie zyc – opowiadal o motywacji swoich zawodnikow Van Gaal

Obecny trener Bayernu Monachium w swojej pracy wielka wage przywiazuje do zapisow wideo. Holender potrafi spedzic wiele czasu na analizie gry przeciwnika, a najczesciej sam tworzyl nagrania, selekcjonujac istotne informacje.

- Wideo wykorzystuje do stworzenia dyskusji o kolejnym rywalu. Na ligowych przeciwnikow przygotowuja swoj wlasny zapis w ktorym wyszczegolniam istotne sprawy. Kazdy detal o rywalu z Eredivisie jest w mojej glowie. Kiedy gramy w europejskich pucharach jest troche trudniej. Zasiegam informacji z roznych zrodel o najwazniejszych punktach druzyny i analizuje ich patenty na gre. Po obejrzeniu paru tasm robi swoje wlasne nagrania z najistotniejszymi rzeczami. Nie zawsze korzystam z najpopularniejszych rozwiazan. Dla mnie niewazne jest jak snajper strzela gole, ale jak wspolpracuje z druzyna. Kiedy jest najbardziej grozny? Jaki ma patent na gre?  Jak zachowuje sie w nietypowych sytuacjach? Staram sie aby moi zawodnicy analizowali gre pod tym wzgledem – wyznal Van Gaal.

Taktyka i schemat gry

Wiele zespolow w tamtym okresie uzywalo krycia ‘jeden na jeden’. Ajax prawie zawsze gral strefa. Obroncy wyczekiwali az oponent wejdzie w ich pole gry. Kazdy byl w ruchu i obowiazywala zbiorowa odpowiedzialnosc. Taki system swietnie funkcjonowal w aktywnych druzynach, a jak dobrze pamietamy Ajax byl stworzony do takich eksperymentow. Obrona idealnie wspolpracowala z atakiem. Granica pomiedzy formacjami praktycznie nie istniala, co bylo swoistym zaskoczeniem dla rywali. Jesli na boisku byly realizowane wszystkie zalozenia efekt byl oszalamiajacy.

Bardzo waznym czynnikiem w grze Ajaksu bylo posiadanie pilki. Ten atut nie daje zwyciestwa, ale pozwala wypracowac sobie wiele szans do osiagniecia tego celu. Teoria przestrzeni z ktorej korzysta wiele holenderskich druzyn to nic innego jak obsesja pieknej gry. Ajax nie skupial sie na próbach skutecznego zamurowania bramki, nie stosowal podan do tylu, rzadko decydowal sie na niepotrzebne spowalnianie tempa gry i co bardzo waznie nie stronic od tak popularnych w dzisiejszych czasach boiskowych sztuczek (brzydkie faule, wymuszanie rzutow karnych). Wolnosc kazdego pilkarza miescila sie w scisle okreslonej przestrzeni boiska. Z poczatku takie rozwiazania mogly wydawac sie chaotyczne, ale nic bardziej mylnego. Ta maszyna funkcjonowala idealnie czego dowodem byly wyniki.

W posiadaniu pilki bardzo wazny byl sam sposob jej rozprowadzania. Gracze Ajaxu charakteryzowali sie niezwykla technika, a takze szybkoscia podejmowanych decyzji. Pilka przechodzila od nogi do nogi gubiac rywali. Przeciwnika taka gra dezorientowala i zmuszala do bledu. Pod wrazeniem takiego rozgrywania, po spotkaniu w Wiedniu byl sam Lothar Matthaeus – Ajax zachwycil mnie idealna organizacja podan. Kazdy z zawodnikow czul sie  komfortowo z pilka i perfekcyjnie odgrywac do partnera. Oni musieli wlozyl w to mnostwo pracy na treningach. Ich zalozeniem bylo, byl ciagle przy pilce – wyznal Niemiec.

Drugim z kluczowych czynnikow to gra pozycyjna. Kiedy Ajax przejal kontrole nad gra arcywaznym punktem byla wymiennosc pozycji. Linie obrony od ataku nie dzielila w zasadzie zadna widoczna granica. Najwazniejsze bylo plynne realizowanie zadan. Jesli partner z druzyny nie radzil sobie z gornymi pilkami momentalnie zostal wsparty przez wyzszego kolege itp. Takiej filozofii uczono juz od najmlodszych druzyn, co sprawialo, ze nowy zawodnik (niezaleznie od wieku) doskonale wiedzial jak ma zachowac sie na boisku.

Ajax budowal gre od obroncow. Zazwyczaj pilka zagrywana byla do najbardziej kreatywnego defensora. Jesli pojawilo sie miejsce na zagranie pilki do przodu, to zostalo to natychmiast realizowane. W ten sposob futbolowka przez wiekszosc czasu znajdowala sie na polowie przeciwnika, co potegowalo zagrozenie. Zadaniem pomocnikow bylo kreowanie pola gry i stwarzanie miejsca dla snajperow. Bezcenna role w tej formacji odgrywal Jari Litmanen. Van Gaal wykorzystal go jako ‘typowa 10′. Dzis to okreslenie jest wszystkim znane, wowczas byla to innowacja dajaca nowe rozwiazania. Wiele klubow gralo wtedy typowym rozgrywajacym. Ajax postawil na pilkarza, ktory operowac pomiedzy formacja pomocy, a ataku. Pilkarze decydowali sie na zawezanie pola gry. Wymiana futbolowki na malej przestrzeni stwarzala wiele szans do uruchomienia bardzo szybkich skrzydlowych. Jesli taka akcja powiodla sie, wówczas na swoja pilke czekal srodkowy napastnik. Warto podkreslil, iz w druzynie Van Gaala snajper, to nie tylko rasowy egzekutor, który czekal az zostanie obsluzony. Ten typ pilkarza równiez uczestniczyc w zespolowej dominacji. Jesli nie powiodla sie akcja na skrzydle nic nie stalo na przeszkodzie, aby ten etatowy strzelec cofnac sie i rozegrac pilke.

Podsumowanie 

Dzis ten system juz nie robi na nikim az tak wielkiego wrazenia, bowiem pare zespolow niezle go realizuje/realizowalo (chyba najblizej samej idei jest obecna FC Barcelona). W 1995 bylo to jednak wielkie wydarzenie. Ajax gral efektowna, ale i efektywna pilka. Futbol ekipy Van Gaala mozna bylo porównac do sztuki malarstwa, która w Holandii nosi znamiona historyczne. Doznania z tego plynace nawolywaly do osiagniecia perfekcji, a takze samospelnienia. Filozofia Holendra to nie tylko osiagniecie zamierzonego celu, ale takze walory estetyczne i oceny za styl. Ajax z 95 roku zachwycal nie tylko gra, ale takze sposobem jej artystycznego wyrazenia. Van Gaal wykreowal fantastyczny model gry i wpoil pare innowacji, które obowiazuja do dzis. Ten genialny trener potrzebuje tylko czasu na aklimatyzacje zespolu (zaimplementowanie wlasnej filozofii futbolu). Idealnie pokazal to prowadzic AZ Alkmaar. Obecnie bedac dowodca Bayernu Monachium wielu juz wieszalo na nim psy. Niestety zwolnienie go byloby pochopnym, samobojczym wyrokiem w strone Bawarczyków. Jesli Van Gaal dostanie czas, a pilkarze potulnie przywykna do jego dyscypliny, to efekty pracy nadejda na pewno.

Tekst inspirowany ksiazka Henny Kormelinka i Tjeu Seeveerensena - ‘The Coaching Philosophies of Louis van Gaal and the Ajax Coaches’. W w/w pozycji mozna przeczytac takze o sposobach gry innych, slawnych trenerach Ajaksu Amsterdam.